دستگاه های تصفیه آب خانگی خوب یا بد ؟
    

دستگاههای تصفیه آب خانگی، خوب یا بد؟"



 مهندس مریم طمراسی




 

 

مقدمه:                         

طی 25 سال گذشته تنوع سیستم های تصفیه آب خانگی و عرضه آن در بازار افزایش چشمگیری داشته است. گستره فعالیت این سیستم ها از فیلترهای پارچی ساده ای که هر بار حدود 2 لیتر آب تولید کرده و فقط رسوبات و ذرات ریز را حذف می کنند تا سیستم های بر روی خطی که خلوص آب تولیدی آنها به اندازه آب مقطر است متغیر می باشد.



تصفیه آب خانگی چیست؟

سیستم های تصفیه آب کوچکی که در منازل مسکونی، صنایع و اماکن تجاری به صورت جداگانه و مستقل طراحی شده اند به سیستم های استفاده در نقطه مصرف (POU)[1] معروفند. این سیستم ها شامل تجهیزات تصفیه آبی است که معمولا به صورت یک شیر جداگانه در ظرفشویی آشپزخانه نصب می شوند

بیشتر سیستم های تصفیه خانگی بر پایه ی فیلتراسیون فیزیکی، تبادل یونی، کربن فعال، اسمز معکوس و یا تابش اشعه ماوراء بنفش (اغلب ترکیبی از این فرآیندها همراه با فیلتراسیون فیزیکی معمولی) بنا شده و برای رفع نگرانی های مرتبط با طعم و بو، رنگ، سختی و یا دیگر مشکلات زیبایی شناختی آب شرب کاربرد دارند. تمرکز این سیستم ها بر حذف املاح معدنی موجود در آب باعث شده  تا این سیستم ها به "سیستم های آب شیرین کن" نیز شناخته شوند. هرچند در برخی موارد با هدف کنترل آلودگی های میکروبی نیز طراحی آنها انجام گرفته است اما طراحی این سیستم ها برای حذف آلودگی میکروبی چندان متداول نیست.
 

 

مزایای استفاده از دستگاههای تصفیه آب خانگی:

تخمین زده شده که درصد بسیار کمی از کل آب مصرفی برای استفاده مستقیم (آشامیدن، طبخ غذا و ...) بکار می رود. به همین علت در تامین آب آشامیدنی مطلوب استفاده از این سیستم های تصفیه می تواند یک گزینه اقتصادی مناسب جهت تامین آب با کیفیت مطلوب باشد. این تاسیسات می توانند باعث بهتر شدن کیفیت آب در نقطه مصرف مورد نظر شوند. استفاده از این سیستم ها برای کاهش غلظت املاح معدنی اضافی آب آشامیدنی مصرف کنندگانی که از آب منابع خصوصی (چاه و چشمه) استفاده می کنند و یا آب مصرفی آنها گل و لای فراوانی دارد، یک گزینه مناسب است.

 

معایب استفاده از دستگاههای تصفیه آب خانگی:

کاهش کیفیت میکروبی آب آشامیدنی: نتایج حاصل از مطالعات انجام شده نشان داده که سیستم های تصفیه آب خانگی می تواند منجر به افزایش بار میکروبی آب مصرفی گردد. حداکثر میزان مجاز باکتری ها در آب آشامیدنی[2] 500 کلنی است. در شبکه توزیع آب شهر شیراز این میزان معمولا کمتر از 50 و در حدود 10-30 کلنی و در حد مطلوب است. فیلترهای سیستم تصفیه مواد مغذی موجود در آب را در سطح خود ذخیره کرده اند. با عبور آب شهری از این فیلترها، میکروارگانیسم ها با تامین مواد مغذی مورد نیاز خود از سطح فیلترهای موجود در سیستم بر روی این فیلترها تکثیر می یابند بطوریکه این امر منجر به افزایش بار آلودگی میکروبی آب خروجی تا 1000 کلنی می گردد. در 10-40% موارد آزمایش شده، وجود سودوموناس ها نیز در آب خروجی گزارش شده است. سودموناس ها می توانند در کودکان افراد دارای نقص سیستم ایمنی مشکلات گوارشی ایجاد نمایند. فیلترهای شن و کربن نیز باعث افزایش باکتری های هتروتروف می شوند. این باکتریها بیماری زا نیستند اما موجب ایجاد رنگ و بو وطعم  در آب خروجی می شوند.

کاهش کیفیت شیمیایی آب آشامیدنی:سازمان بهداشت جهانی ([3]WHO) میزان حداکثر و حداقل مجاز هر یک از ترکیبات معدنی آب را تعریف نموده است. سیستم های POU باعث کاهش بیش از حد املاح آب تا مقادیر پایین تر از حداقل مجاز می شوند. نوشیدن آب با مواد معدنی کمتر از حد مجاز حتی در شرایطی که املاح معدنی مورد نیاز توسط رژیم غذایی فرد تامین گردد، منجر به اثرات نامطلوب زیادی، بخصوص در سیستم های گوارش افراد خواهد گردید. از سوی دیگر بهم ریختگی تعادل املاح موجود در آب این دستگاهها موجب ایجاد طعم تلخی در آب می شود. بنابراین می توان گفت راهبری این سیستم ها نیازمند حضور نیروی متخصص و مدیریت هوشمندانه ای است.

اتلاف آب مصرفی: سیستم های اسمز معکوس POU معمولا 2 تا 4 لیتر آب سیستم توزیع را مصرف کرده و 1 لیتر آب آشامیدنی تولید می کنند. به همین علت استفاده از آنها در مناطقی که دارای برنامه کاهش مصرف آب و یا کاهش میزان آب بها شده به عنوان یک محدودیت مورد نظر باشد بحث برانگیز است. مسئله قابل بحث دیگر در این زمینه توجه به میزان بازدهی است. در حالت متداول راندمان مطلوب برای آبهای دارای 4000= EC، 75% می باشد. جهت دستیابی به راندمان های بالا اعمال فشار کار بیشتر بر روی فیلترها نیاز خواهد بود که منجر به کاهش عمر فیلترها و به دنبال آن افزایش هزینه ناشی از شستشوی معکوس و نگهداری می گردد. در سیستم های POU جهت جلوگیری از اعمال این فشار زیاد بر روی فیلترها، راندمان را حدود 20-15% % در نظر می گیرند که در بهترین حالت و استفاده از بهترین فیلترهای معتبر جهانی حداکثر به 30% ارتقا می یابد. این بدین معناست که در عمل حداقل 70% آب ورودی به این دستگاه ها به فاضلاب مبدل می گردد.

 

هزینه های نگهداری و بهره برداری: صرف نظر از هزینه اولیه، خدمات نصب، تعویض فشنگی ها و قسمت های دیگر مخی تواند گران باشد. بعلاوه نگرانی های زیادی در مورد مناسب بودن سیستم های پیشنهادی برای مقاصد مورد نظر وجود دارد.( با ادعاهای مبالغه آمیز و دروغی که بخصوص از طریق اینترنت اغلب ارائه می کنند).

 

 

 

 

استانداردهای دستگاه تصفیه خانگی                                                                                                                                                                                                                                              

 در حال حاضر استانداردی در مورد سیستم های تصفیه خانگی وجود ندارد. تاکید شده که نصب اینگونه تجهیزات باید مطابق با آیین نامه های آب انجام پذیرد. بر همین اساس در آمریکا، دولت فدرال "بنیاد بهسازی ملی" ([4]NSF) را مامور کرده تا برای فیلترهای آب، استانداردهایی را تعریف نماید. تایید و ارایه گواهی به دستگاههای تصفیه آب بر اساس شاخص های زیر انجام می پذیرد:

1-      تامین ادعاهای سازنده در مورد فرآیند تصفیه و آب تامین شده توسط سیستم

2-      ساخت تجهیزات از مواد مطمین که موجب الودگی آب مورد تصفیه نشود.

3-      توانایی کاربری سیستم در فشار و کاربرد مورد نظر

4-      ارایه توضیحات صحیح و مناسب برای مصرف کنندگان

راهنمای تدوین شده برای فیلترهای موردتایید و دارای گواهی کیفیت جهت کلیه مصرف کنندگان در سایت موسسه قرارگرفته است[5].

 

در بریتانیا نیز توافق نامه ها مطابق با NSF هستند. اداره بهداشت کانادا دستگاه تصفیه آب آشامیدنی خاصی را پیشنهاد نمی دهد، اما به طور قطع توصیه می کند که مصرف کنندگان دستگاههایی را به کار برند که توسط سازمان های گواهینامه دهنده معتبر و منطبق بر استانداردهای مناسب واحد تصفیه آب آشامیدنی NSF و انستیتو استاندهای ملی آمریکا (ANSF) تایید شده باشند. این استانداردها جهت تامین سلامتی آب آشامیدنی و جهت اطمینان بخشیدن و کمک کردن به سالم بودن کلی آب و عملکرد فرآورده هایی که در برخورد با آب آشامیدنی وارد آن می شوند طراحی شده اند.

 

نکات قابل توجه در هنگام استفاده از دستگاههای تصفیه خانگی:

در هنگام انتخاب و استفاده از دستگاه های تصفیه خانگی توجه به استانداردها و شرایط نگاهداشت دستگاههای تصفیه خانگی نیز از امور بسیار مهم و ضروری به شمار می رود که باید با دقت نظر مورد بررسی قرار گیرد. به اختصار می توان گفت در بکارگیری این سیستم ها رعایت موارد زیر ضروری است:

-         محل تجهیزات

-         سطح مهارت نصب کننده اپراتور

-         آموزش و گواهینامه نصب کننده اپراتور

-         کدهای نصب محلی

-         مشخصات نصب

-         مهارت های آموزشی و گواهینامه های بهره برداران

-         اجزاء تولید مجدد/ جایگزینی مجدد

هر سیستم POU می بایست یک وسیله علامت کارکرد داشته باشد تا به هنگام رعایت نشدن استانداردهای تصفیه سیستم به استفاده کننده هشدارهای لازم بدهد.

 

جمع بندی:

بطور کلی می توان گفت در مواردی که پایین بودن کیفیت آب مورد استفاده اثبات شده، استفاده از این دستگاهها می تواند به عنوان یک گزینه مناسب مورد استفاده قرار گیرد اما در وضعیت فعلی که آب شرب مصرفی شهرهای ایران از نظر فاکتورهای میکروبی و شیمیایی مورد تایید مراکز ذیصلاح بوده، استفاده از دستگاههای تصفیه خانگی توصیه نمی شود. نکته بسیار مهم اینکه حداقل 99-90 % سیستم های POU رایج در کشور ما فاقد تاییدیه NSF  می باشند و این موضوع نیز می تواند استفاده از سیستم های تصفیه آب خانگی را با تردید روبرو نماید.

 

 

 

منابع :

1)      کتاب کیفیت آب آشامیدنی مشکلات و راه حل ها،نویسنده ان.اف گریري، مترجمان نعمت ا.. جعفرزاده حقیقی اصل، شمس السادات قطبی، امین عسکری، مریم یار احمدی، انتارات خانیران، چاپ دوم، 1393

2)      نمک‌زدايي براي تهيه آب آشاميدني سالم (رهنمود جنبه‌هاي بهداشتي و زيست محيطي فرآيند نمک‌زدايي پديدآوران محوي، اميرحسين، مترجم // مظلومي، سجاد، مترجم // سازمان بهداشت جهاني، انتشارات آواي قلم،۱۳۸۸

3)      کتاب رهنمود فلوراید در آب آشامیدنی، تهیه شده توسط کمیته فدرالی استانی – محلی آب آشامیدنی بهداشت کانادا،متر جمان امیرحسین محوی ،حسن امینی ،نشر: آوای قلم ، 1390

4)      A toolkit for monitoring and evaluating household water treatment and safe storage programmes.

 1 .Drinking water. 2.Water treatment. 3.Water purification. 4.Water quality. 5.Water supply.  I. World Health Organization. II.UNICEF.

 ISBN 978 92 4 150462 1   (NLM classification: WA 675

5)      WHO Library Cataloguing-in-Publication Data, Evaluating household water treatment options: health-based targets and microbiological performance,specifications.1.Potable water. 2.Water treatment. 3.Water purification. 4.Water quality. 5.Water supply. I. World Health Organization(WHO).ISBN 978 92 4 154822 9 (NLM classification: WA 675)

6)      Managing Water in the Home: Accelerated Health, Gains from Improved Water Supply, Water, Sanitation and Health, Department of Protection of the Human Environment, World Health Organization(WHO)

 {C}

{C}{C}{C}

[1]  Point of use

[1]  MPN

[1] World health organization

[1] National sanitation foundation

[1] WWW.NSF.ORG

 

  

 
تاریخ آخرین بروزرسانی   :  1394-6-17 8:27        برو بالای صفحه نسخه قابل چاپ